އިމްތިޙާންތަކުގެ ފިއްތުންތަކާއި ނުތަނަވަސްކަން މެނޭޖުކުރުން: ތަޢުލީމީ ކާމިޔާބީއާއި ދުޅަހެޔޮކަމަށްޓަކައި ސައިންޓިފިކް ހޯދުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އުކުޅުތައް

ޢަބްދުﷲ ނަޞީޙް

އިމްތިޙާންތަކަކީ ތަޢުލީމީ ދާއިރާގައި ދަރިވަރުންގެ ޢިލްމާއި، ހުނަރާއި، ދޭހަވުމުގެ ޤާބިލުކަން ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ. މިންހެޔޮ މިންވަރެއްގެ ފިއްތުމެއް ނުވަތަ 'ސްޓްރެސް' އެއް ހުރުމަކީ ދަރިވަރުން ފިލާވަޅުތަކަށް ތައްޔާރުވުމަށާއި ނަތީޖާ ރަނގަޅުކުރުމަށް ލިބޭ ބާރަކަށް ވީނަމަވެސް، މިއީ ހައްދުން ނެއްޓިއްޖެނަމަ ކަންކަމަށް ދޭ ސަމާލުކަމާއި، ހަނދާން ބެހެއްޓުމުގެ ބާރާއި، ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމުގެ އިތުރުން ތަޢުލީމީ ނަތީޖާއަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރާ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، އިމްތިޙާންތަކާ ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ނުތަނަވަސްކަން މެނޭޖުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ނަތީޖާ ރަނގަޅުކުރުމަށް ކުރެވޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދަރިވަރުންގެ ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައިވެސް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.

އިމްތިޙާނުގެ ނުތަނަވަސްކަމަކީ އިމްތިޙާނުގެ ތަކުލީފުތަކަކީ އަމިއްލަ ޤާބިލުކަމަށްވުރެ ބޮޑު ކަންތައްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ދަރިވަރުންނަށް އިޙްސާސްވުމުން ކުރިމަތިވާ ޖިސްމާނީ، ނަފްސާނީ އަދި އުޅުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކެވެ. މިއީ ޕްރައިމަރީ ގްރޭޑްތަކުން ފެށިގެން ޔުނިވަރސިޓީ ދަރިވަރުންނާ ހަމައަށް ހުރިހާ ޢުމުރެއްގެ ކުދިންނަށްވެސް ކުރިމަތިވާ އާންމު ކަމެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މިންހެޔޮ މިންވަރެއްގެ ނުތަނަވަސްކަމެއް ހުރުމަކީ ސަމާލުކަން އިތުރުވެ، ކިޔެވުމުގެ ޝައުޤުވެރިކަން އުފެދޭ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ދިގުލައިދާ ނުވަތަ އިންތިހާ ދަރަޖައިގެ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ސަބަބުން ހާސްވުމާއި (anxiety)، އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވުމާއި، ނިދި މަދުވުމާއި، ރަނގަޅު ނިންމުންތައް ނިންމަން އުނދަގޫވުމުގެ އިތުރުން ތަޢުލީމީ ނަތީޖާ ދަށްވުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ.

އިމްތިޙާނުގެ ނުތަނަވަސްކަން މެދުވެރިވާ ބައިވަރު ސަބަބުތައް ހުރެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ އިމްތިޙާނަށް ފުރިހަމައަށް ތައްޔާރު ނުވުމެވެ. އިމްތިޙާނު ބޯމަތިވުމުން ނޫނީ ކިޔަވަން ނުފަށާ ދަރިވަރުންނަށް ވަރަށް ބޮޑު ފިއްތުންތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ބެލެނިވެރިންނާއި މުދައްރިސުން އަދި ދަރިވަރު އަމިއްލައަށް މާ މަތީ އުންމީދުތަކެއް ކުރުމަކީވެސް ހާސްކަން އިތުރުވާ ކަމެކެވެ. ނާކާމިޔާބީއަށް އޮންނަ ބިރުވެރިކަމާއި، އެހެން ކުދިންނާ ވާދަކުރުމާއި، ކުރިން ކުރެވިފައިވާ ނޭދެވޭ ތަޖުރިބާތަކާއި، ކިޔެވުމުގައި ގެންގުޅޭ ނުރަނގަޅު އާދަތަކަކީވެސް މިކަމަށް ބާރުދޭ ކަންކަމެވެ. އަދި ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޭނުންކުރުން އިތުރުވުމާއި، ނިދި މަދުވުމާއި، ޞިއްޙަތަށް ނުރަނގަޅު ކާތަކެތި ކެއުމާއި، ހަށިގަނޑު ހަރަކާތްތެރިކޮށް ނޫޅުމަކީވެސް ނުތަނަވަސްކަން އިތުރުވާ ސަބަބުތަކެވެ.

މި ނުތަނަވަސްކަމުގެ ސަބަބުން ދަރިވަރުންނަށް އެކި ގޮތްގޮތުން އަސަރުކުރެއެވެ. ޖިސްމާނީ ގޮތުން ބަލާއިރު، ބޮލުގައި ރިއްސުން، މަސްތަކަށް ވާންވުން، ބަނޑުގައި ރިއްސުން، ހިތުގެ ތެޅުން އަވަސްވުން، ދާހިއްލުން އަދި ވަރުބަލިވުން ހިމެނެއެވެ. ނަފްސާނީ ގޮތުން ހާސްވުމާއި، ރުޅިގަދަވުމާއި، މާޔޫސްވުމާއި، ދެރަވުން ފަދަ އިޙްސާސްތައް ކުރެވިދާނެއެވެ. ވިސްނުމުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު، ސަމާލުކަން ދޭން އުނދަގޫވުމާއި، ހަނދާން ނެތުމާއި، ނޭދެވޭ ޚިޔާލުތައް އައުމާއި، އިމްތިޙާން ގަޑީގައި ސިކުނޑި "ބްލޮކް" ވުން ފަދަ ކަންކަން ކުރިމަތިވެއެވެ. އުޅުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ތެރޭގައި ކަންކަން ފަސްކުރުމާއި، ކިޔެވުމާ ދުރުވުމާއި، އެކަހެރިވުމާއި، ކެއުމުގެ އާދައަށް ބަދަލު އައުމާއި، ކެފެއިން ނުވަތަ ހަކަތަދޭ ބުއިންތަކަށް ބަރޯސާވުން އިތުރުވުން ހިމެނެއެވެ.

އެޑިއުކޭޝަނަލް ސައިކޮލޮޖީގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދިގުލައިދާ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ސަބަބުން ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތްތަކަށް، ޚާއްޞަކޮށް އުނގެނުމާއި ހަނދާން ބެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވާ 'ހިޕޯކެމްޕަސް' އަދި 'ޕްރީފްރޮންޓަލް ކޯޓެކްސް' އަށް އަސަރުކުރެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ހަނދާނުގައި ހުންނަ މަޢުލޫމާތު އުނދަގުލެއް ނެތި ނެރުމަށް ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ރަނގަޅަށް ތައްޔާރުވެފައި ތިބޭ ކުދިންނަށްވެސް، މާ ބޮޑަށް ހާސްވުމުގެ ސަބަބުން އެކުދިންގެ އަޞްލު ޤާބިލުކަމަށްވުރެ ދަށް ނަތީޖާއެއް ލިބިދާނެއެވެ.

ވަގުތު މެނޭޖުކުރުމަކީ އިމްތިޙާނުގެ ނުތަނަވަސްކަން ކުޑަކުރުމަށް ކުރެވިދާނެ އެންމެ ފައިދާހުރި އެއް ކަންތަކެވެ. އިމްތިޙާނުގެ ހަފުތާތަކެއް ކުރިން ކިޔަވާނެ ތާވަލެއް ހަދައި، އެއާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށަންވާނެއެވެ. ފިލާވަޅުތައް ކުދި ބައިތަކަށް ބަހާލައިގެން ކިޔެވުމުން، އެންމެ ފަހު ވަގުތު ހުރިހާ އެއްޗެއް ދަސްކުރަން އުޅުމުން ކުރިމަތިވާ ބުރަ ކުޑަވާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، 'ސްޕޭސްޑް ލާރނިންގ' ނުވަތަ މެދުކެނޑުންތަކާއެކު ކިޔެވުމުގެ އުކުޅަކީ އެންމެ ފަހު ވަގުތު ހުރިހާ އެއްޗެއް ދަސްކުރަން އުޅުމަށްވުރެ މާ ފައިދާހުރި އުކުޅެއްކަން ދިރާސާތަކުން ސާބިތުވެއެވެ.

އަމަލީ ގޮތުން އުނގެނުމުގެ އުކުޅުތައް (active learning techniques) ބޭނުންކުރުމުން ފިލާވަޅުތައް ދޭހަވުމަށާއި ހަނދާނުގައި ބެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ހަމައެކަނި ފޮތް ކިޔުމުގެ ބަދަލުގައި، ނޯޓުތައް ކުރުކުރުމާއި، ކޮންސެޕްޓް މެޕް ކުރެހުމާއި، އެހެން މީހުންނަށް ފިލާވަޅު ކިޔައިދިނުމާއި، ކުރީގެ އިމްތިޙާން ކަރުދާސްތައް ހެދުމަކީ މުހިންމު ކަންކަމެވެ. ހަނދާނުން މަޢުލޫމާތު ނެރެގެން ފަރިތަކުރުމަކީ (retrieval practice) ގިނަ ދުވަހަށް ހަނދާނުގައި ހަރުލެއްވުމަށް އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތެވެ.

އިމްތިޙާނުގެ ކާމިޔާބީއަށްޓަކައި އަރާމު ނިދި ލިބުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ނިންޖަކީ ހަނދާންތައް ވަރުގަދަކުރުމަށާއި (memory consolidation)، ޖަޒުބާތުތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ރޭގަނޑު ހަތް ގަޑިއިރާއި ނުވަ ގަޑިއިރާ ދެމެދު ނިދާ ކުދިންގެ ވިސްނުމާއި ހަނދާން ބެހެއްޓުމުގެ ބާރު، ނިދި މަދުކޮށްފައި ކިޔަވާ ކުދިންނަށްވުރެ ރަނގަޅެވެ.

ކަސްރަތު ކުރުމަކީވެސް ނުތަނަވަސްކަން ކުޑަކުރުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ކަސްރަތުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުން 'އެންޑޯފިންސް' އުފައްދައިދީ، މޫޑު ރަނގަޅުކޮށްދީ، ހާސްކަން ކުޑަކޮށްދެއެވެ. ދުވާލަކު 20 މިނެޓާއި 30 މިނެޓާ ދެމެދު ހިނގާލުން ނުވަތަ ކުޑަކޮށް ދުވެލުމަކީވެސް އިމްތިޙާން ދުވަސްވަރު ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމަކަށް ވާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ގިނައިން ފެން ބުއިމާއި ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި ކާނާ ބޭނުންކުރުމަކީ ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތްތައް ހަލުވިކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.

އިމްތިޙާނުގެ ހާސްކަން ކުޑަކުރުމަށް ނޭވާލާނެ ރަނގަޅު ގޮތްތަކާއި (deep breathing)، 'މައިންޑްފުލްނަސް މެޑިޓޭޝަން' ފަދަ އުކުޅުތައް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. މިފަދަ އުކުޅުތަކަށް ކޮންމެ ދުވަހަކު މަދު މިނެޓުކޮޅެއް ހޭދަކުރުމަކީ ހާސްކަން ކުޑަވެ، ޖަޒުބާތުތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ. އަދި މީގެ ސަބަބުން އިމްތިޙާން ހޯލަށް ވަންނައިރު އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ބޮޑުވެގެންދާނެއެވެ.

އިމްތިޙާނުގެ ދުވަސްވަރު ހެޔޮވިސްނުމާއި (positive thinking) އަމިއްލަ ނަފްސާ ދައްކާ ވާހަކަ ރަނގަޅުކުރުމަކީވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ. "އަހަރެން ފޭލްވާނެ" ފަދަ ނޭދެވޭ ޚިޔާލުތަކުގެ ބަދަލުގައި، "އަހަރެން މިހުރީ ރަނގަޅަށް ތައްޔާރުވެގެން، އަހަރެންގެ އެންމެ ފުރިހަމަ މަސައްކަތް ކުރާނަން" ފަދަ އުންމީދީ ބަސްތައް ބޭނުންކުރުމުން ހާސްކަން ކުޑަވެއެވެ. އަދި އިމްތިޙާނަކީ އަމިއްލަ އަގު ވަޒަންކުރާ އެއްޗެއްގެ ބަދަލުގައި، އުނގެނިފައިވާ މިންވަރު ދައްކައިދޭން ލިބޭ ފުރުޞަތެއްގެ ގޮތުގައި ދެކުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

އިމްތިޙާނުގެ ނުތަނަވަސްކަމުން ސަލާމަތްވުމަށް އާއިލާއާއި މުޖުތަމަޢުގެ އެހީތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ބޭނުންވެއެވެ. ބެލެނިވެރިންނަށް ކުދިންނަށް ހިތްވަރުދީ، މާ ބޮޑު ފިއްތުންތަކެއް ކުރިމަތިނުކޮށް، ގޭތެރޭގެ މާޙައުލަކީ ކިޔެވުމަށް ފަހި ތަނަކަށް ހެދިދާނެއެވެ. މުދައްރިސުންނަށް އިމްތިޙާނުގެ މަޢުލޫމާތު ސާފުކޮށްދީ، ކިޔަވާނެ ރަނގަޅު ގޮތްތައް ބުނެދީ، ކުދިންނަށް ނަފްސާނީ ގޮތުން ހިތްވަރު ދެވިދާނެއެވެ. އަދި އެކުވެރިންނާއެކު ގްރޫޕްކޮށް ކިޔެވުމާއި އެކަކު އަނެކަކަށް ހިތްވަރު ދިނުމަކީވެސް ފައިދާހުރި ކަމެކެވެ.

ސްކޫލްތަކުގެ ޒިންމާއަކީވެސް މި ދުވަސްވަރު ވަރަށް ބޮޑު ކަމެކެވެ. އިމްތިޙާނުގެ ނުތަނަވަސްކަން މެނޭޖުކުރާނެ ގޮތުގެ މަސައްކަތު ބައްދަލުވުންތަކާއި، ކައުންސެލިންގ ޚިދުމަތާއި، ކިޔަވާނެ އުކުޅުތައް ދަސްކޮށްދޭ ޕްރޮގްރާމްތައް ސްކޫލްތަކުގައި ހިންގިދާނެއެވެ. ކުދިންނަށް ނަފްސާނީ ގޮތުންނާއި ތަޢުލީމީ ގޮތުން އެހީތެރިކަން ލިބޭނެ މާޙައުލެއް ސްކޫލްގައި އޮތުމަކީ ނަތީޖާ ރަނގަޅުވުމަށް މަގުފަހިވާނެ ކަމެކެވެ.

އިމްތިޙާން އޮންނަ ދުވަހު، ގަޑިއަށްވުރެ ކުރިން ދިއުމާއި، ބޭނުންވާ ހުރިހާ ސާމާނެއް ހަމަކުރުމާއި، އިރުޝާދުތައް ރަނގަޅަށް ކިޔުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. އިމްތިޙާން ފަށާއިރު ފުރަތަމަ ފަސޭހަ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުދިނުމުން އިތުބާރު ބޮޑުވެއެވެ. އިމްތިޙާން ގަޑީގައި ހާސްވާނަމަ، މަޑުމަޑުން ފުންކޮށް ނޭވާލައި ސިކުނޑި ހަމައަކަށް އަޅުވަން މަސައްކަތް ކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އެހެން ކުދިން ލިޔާ މިންވަރާ މެދު ނުވިސްނައި، އަމިއްލަ މަސައްކަތަށް ސަމާލުކަން ދޭންވާނެއެވެ.

ބެލެނިވެރިންނާއި މުދައްރިސުން ކުދިންގެ ނުތަނަވަސްކަން ހައްދުން ނެއްޓޭތޯ އަބަދުވެސް ބަލަންވާނެއެވެ. ނިދި ނުލިބުމާއި، ކެއުމަށް ބަދަލު އައުމާއި، މާ ބޮޑަށް ދެރަވުމާއި، ނުވަތަ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ހާސްވާނަމަ، ފަންނީ މާހިރެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދަންވާނެއެވެ. ކަންކަން ގޯސްވުމުގެ ކުރިން އެހީތެރިކަން ހޯދުމަކީ ނަފްސާނީ ބަލިތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް ކުރެވޭނެ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ޒަމާނީ ދިރާސާތަކުން ހާމަވާގޮތުގައި،ތަޢުލީމީ މައިދާނުގައި ހޯދާ ކާމިޔާބީއަކީ ހަމައެކަނި އިންޓެލިޖެންސް ނުވަތަ ވިސްނުން ތޫނުކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާވާ ކަމެއްނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި،އެއީ ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާއި،އަމިއްލަ ނަފްސު މެނޭޖުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަމުގެ އިތުރުން، ދޫނުދީމަސައްކަތްކުރުމުގެ ހިތްވަރާ ނުހަނު ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ދުޅަހެޔޮ އާދަކާދަތައް އަށަގަންނުވައި، ކިޔެވުމުގެ ސައިންޓިފިކް އުކުޅުތައް ބޭނުންކުރާ ދަރިވަރުންނަށް، ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ދަމަހައްޓަމުން މަތީ ނަތީޖާ ހާސިލުކުރުމުގެ ފުރުސަތު ފަހިވެގެންދެއެވެ.

އިމްތިޙާނުގެ ނުތަނަވަސްކަމަކީ ތަޢުލީމީ ޙަޔާތުގެ ބައެއް ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، އެއީ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ގެއްލުންވާ ވަރުގެ ކަމަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. ކުރިއާލާ ތައްޔާރުވުމާއި، ރަނގަޅު އުކުޅުތައް ބޭނުންކުރުމާއި، ދުޅަހެޔޮ ދިރިއުޅުމަކަށް އާދަކުރުމުން، ކޮންމެ ކުއްޖަކަށްވެސް އެކުއްޖެއްގެ ފެންވަރުން އެންމެ ރަނގަޅު ނަތީޖާ ހޯދޭނެއެވެ. އިމްތިޙާނުގެ ކާމިޔާބީ ބިނާވަނީ ހަމައެކަނި ފޮތް ކިޔާ ގަޑިއިރުތަކަކަށް ނޫނެވެ. އެއީ ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމުގެ މައްޗަށްވެސް ބިނާވާ ކަމެކެވެ.