ނަފްސާނީ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ތަކުރާރުކޮށް ނޭދެވޭ ކަންކަމާ މެދު ފިކުރުކުރުމަކީ ހާސްކަމާއި ނުތަނަވަސްކަމާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ދަރިވަރުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާއި އުގެނުމަށް ކުރާ އަސަރުތަކާ މެދު ކަންބޮޑުވުންތައް ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ.
ކަންކަމާ މެދު ފުންކޮށް ވިސްނުމަށާއި، މުސްތަގުބަލަށް ރޭވުންތައް ރޭވުމަށާއި، ކުރެވޭ ކުށްތަކުން އިބުރަތް ހާސިލުކުރުމަށް ދަރިވަރުންނަށް އަބަދުވެސް ބާރުއެޅެއެވެ. ނަމަވެސް، މި ވިސްނުންތަކަކީ ހުއްޓުމެއްނެތް ކަންބޮޑުވުމަކަށް ނުވަތަ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވާ ފަދަ ނޭދެވޭ ކަންކަމަށް ބަދަލުވެއްޖެނަމަ، އެއީ ނަފްސާނީ ގޮތުން ވަރަށް ބޮޑު ތަކުލީފަކަށް ވެދެއެވެ. "އޯވަރތިންކިންގ" ނުވަތަ މާބޮޑަށް ފިކުރުކުރުމުގެ ސަބަބުން ދަރިވަރުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރާއި، ސަމާލުކަން ދިނުމުގެ ގާބިލުކަމާއި، ނިދުމާއި އަދި ޖުމްލަ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ.
އިމްތިހާނުގެ ނަތީޖާއާ މެދު ކަންބޮޑުވުމުން ފެށިގެން، ރަހުމަތްތެރިންނާ ދެކެވުނު ވާހަކަތައް ސިކުނޑީގައި ތަކުރާރުކުރުމާ ހަމައަށް، ގިނަ ޒުވާނުންނަށް މިފަދަ ހުއްޓުމެއްނެތް ވިސްނުންތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހެއެވެ. ދޭތެރެއަކުން ކަމަކާ މެދު ކަންބޮޑުވުމަކީ އާންމު ކަމެއް ނަމަވެސް، ނޭދެވޭ ފިކުރުތައް ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ހުންނަނަމަ، އެއީ ދިރިއުޅުމުގެ އާންމު ކަންކަމަށް ބުރޫއަރާ ފަދަ ސީރިއަސް މައްސަލައަކަށް ވެދެއެވެ.
ދިރާސާތަކުން ދައްކަނީ ކީކޭ؟
ނަފްސާނީ މާހިރުން، އުފެއްދުންތެރި ގޮތެއްގައި މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށް ކުރާ ވިސްނުމާއި، މާޒީގެ ކަންކަމާ މެދު ނުވަތަ ނޭދެވޭ ކަންކަމާ މެދު ތަކުރާރުކޮށް ފިކުރުކުރުން (ރޫމިނޭޝަން) ވަކިކޮށްދެއެވެ. އުފެއްދުންތެރި ވިސްނުމަކީ ހާލަތު ދެނެގަނެ، ދެން ކުރަންވީ ކަންކަން ނިންމުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ތަކުރާރުކޮށް ނޭދެވޭ ފިކުރުކުރުމަކީ މައްސަލައަށް ހައްލެއް ހޯދުމުގެ ބަދަލުގައި، ކުރެވުނު ކުށްތަކާއި ހިތްދަތި ތަޖުރިބާތަކުގެ ތެރޭގައި ތާށިވެފައި ހުރުމެވެ.
2025 ވަނަ އަހަރު 'ކޮގްނިޓިވް ބިހޭވިއަރ ތެރަޕީ' ގައި ޝާއިޢުކުރި ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ޒުވާނުންގެ މެދުގައި ކުރެވޭ މިފަދަ ނޭދެވޭ ފިކުރުތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ދެވޭ ނަފްސާނީ އެހީތެރިކަމުގެ ސަބަބުން، ހާސްކަމާއި ނުތަނަވަސްކަމުގެ އަލާމާތްތަކަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ލިބެއެވެ. މީގެއިން އެނގެނީ މިފަދަ ފިކުރުތަކަށް ކުރީބައިގައި އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ މުހިންމު ކަމެއް ކަމެވެ.
އަދި 2026 ވަނަ އަހަރު 24,087 ކުދިން ބައިވެރިކޮށްގެން ކުރި އެހެން ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، މިގޮތަށް ތަކުރާރުކޮށް ފިކުރުކުރުމާއި ނުތަނަވަސްކަމާ (ޑިޕްރެޝަން) ދެމެދު ވަރަށް ބޮޑު ގުޅުމެއް އޮވެއެވެ.
ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމްއިއްޔާއިން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި، ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން 10 އަހަރާއި 19 އަހަރާ ދެމެދުގެ ކޮންމެ ހަތް ކުއްޖަކުން އެކަކީ ނަފްސާނީ މައްސަލައެއް ތަހައްމަލުކުރާ ކުއްޖެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އެންމެ އާންމީ ހާސްކަމާއި ނުތަނަވަސްކަމެވެ.
މާބޮޑަށް ފިކުރުކުރުމުން ދަރިވަރުންނަށް ކުރާ އަސަރުތައް:
- ސަމާލުކަން ކުޑަވުމާއި ކިޔެވުމަށް ހުރަސްއެޅުން
ނާކާމިޔާބީއާ މެދު ނުވަތަ މައިންބަފައިން މާޔޫސްވެދާނެތީ މާބޮޑަށް ފިކުރުކުރާ ކުދިންނަށް ފިލާވަޅުތަކަށް ސަމާލުކަން ދޭން އުނދަގޫވެއެވެ. އުނގެނުމަށް ބޭނުންކުރަންޖެހޭ ސިކުނޑީގެ ހަކަތަ މިފަދަ ކަންބޮޑުވުންތަކަށް ހޭދަވެގެންދެއެވެ. ބައެއް ކުދިން ފުރިހަމަ ނޫން މަސައްކަތެއް ކުރެވިދާނެތީ ބިރުން، އެސައިންމަންޓްތައް ފަށަން ފަސްޖެހެއެވެ. - ނިދުމާއި ޖިސްމާނީ ދުޅަހެޔޮކަން
ހުއްޓުމެއްނެތް ކަންބޮޑުވުންތަކުގެ ސަބަބުން ނިދަން އުނދަގޫވެއެވެ. ނިދި މަދުވުމުން ސަމާލުކަން ދިނުމާއި، ހަނދާން ބެހެއްޓުމާއި، މިޒާޖަށް ބަދަލު އާދެއެވެ. - އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވުން
ކުރެވުނު ކުށެއްގެ ވާހަކަ ތަކުރާރުކޮށް ސިކުނޑީގައި ކުޅޭނަމަ، އެއީ އަމިއްލަ ގާބިލުކަމާ މެދު ޝައްކު އުފެދޭ ކަމެކެވެ. ފާޑުކިޔުމަށް ނުވަތަ ލަދުގަނެދާނެތީ ބިރުގަތުމަކީ ކްލާހުގައި ބައިވެރިވުމާއި ސުވާލުކުރުމަށް އޮންނަ ޝައުގުވެރިކަން ކުޑަވާ ކަމެކެވެ. - އެކުވެރިކަމާއި އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތައް
އެހެން މީހުން ދެކޭ ގޮތާ މެދު މާބޮޑަށް ފިކުރުކުރުމުގެ ސަބަބުން، އެކުވެރިންނާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމަށް ބުރޫއަރައި، އެކަހެރިވާން ބޭނުންވެދާނެއެވެ. - ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން
މިފަދަ ފިކުރުތައް ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވޭ ހާލަތަށް ދިއުމުން، އެއީ ނަފްސާނީ ބައްޔަކަށް މަގުފަހިވާ ކަމަކަށް ވެދެއެވެ. ނަމަވެސް، މާބޮޑަށް ފިކުރުކުރުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ސީދާ ނަފްސާނީ ބައްޔެއް ނޫނެވެ.
ދަރިވަރުން މާބޮޑަށް ފިކުރުކުރަނީ ކީއްވެ؟
މީގެ ސަބަބުތައް ގިނައެވެ. ކިޔެވުމުގެ ޕްރެޝަރާއި، އިމްތިހާނުތަކާއި، އުންމީދުތައް މަތިވުމާއި، ނާކާމިޔާބީއަށް ބިރުގަތުމާއި، ގަނާކުރުމާއި (ބުލީންގ)، އާއިލީ މައްސަލަތައް މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ސަބަބުން އެހެން މީހުންނާ އަމިއްލަ ނަފްސު އަޅާކިޔުމަކީ ވެސް މިކަން އިތުރުވާ ސަބަބެކެވެ.
މާބޮޑަށް ފިކުރުކުރުން ހުއްޓުވުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަން:
- ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭނެ ކަންކަމަށް ސަމާލުކަން ދިނުން: ހަމައެކަނި ކަންބޮޑުވުމުގެ ބަދަލުގައި، އެކަމަކާ މެދު ކުރެވޭނެ އަމަލީ މަސައްކަތެއް ކުރުން. މިސާލަކަށް އިމްތިހާނާ މެދު ބިރުގަންނަނަމަ، ކިޔަވާނެ ތާވަލެއް ހަދައި އެއް ފިލާވަޅުން ފެށުން.
- ކަންބޮޑުވުންތަކަށް ވަގުތު ކަނޑައެޅުން: ހުރިހާ ކަންބޮޑުވުމެއް ފޮތެއްގައި ލިޔެ، އެކަންކަމާ މެދު ވިސްނާނެ ވަކި ވަގުތެއް ކަނޑައެޅުމުން، މުޅި ދުވަހު އެ ފިކުރުގައި ހުންނަން ނުޖެހޭނެއެވެ.
- ނޭދެވޭ ވިސްނުންތަކަށް ގޮންޖެހުން: އަމިއްލަ ނަފްސާ ސުވާލުކުރާށެވެ؛ "މިހެން ވާނެ ކަމުގެ އޮތީ ކޮން ހެއްކެއް؟"، "އަހަރެން މި ވިސްނަނީ އެންމެ ގޯސް ގޮތަށްތަ؟".
- ދުޅަހެޔޮ އާދަތައް ބެހެއްޓުން: ކަސްރަތުކުރުމާއި، އެކަށީގެންވާ ނިދި ހޯދުމާއި، ސްކްރީން ބޭނުންކުރާ ވަގުތު މަދުކުރުން.
- އިތުބާރު ކުރެވޭ މީހަކާ ވާހަކަދެއްކުން: މައިންބަފައިން ނުވަތަ ޓީޗަރުންނާ ވާހަކަދެއްކުމަކީ މައްސަލަތަކަށް ހައްލު ހޯދުމަށް ފަސޭހަވާނެ ކަމެކެވެ.
ބެލެނިވެރިންނާއި މުދައްރިސުންގެ ދައުރު:
ދަރިވަރުންނަށް އެކުދިންގެ ބިރުވެރިކަމާއި ކުރެވޭ ކުށްތަކާ މެދު މިނިވަންކަމާއެކު ވާހަކަދެއްކޭނެ މާހައުލެއް ގާއިމުކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. ކުދިން އަޅާކިޔުމާއި، މާބޮޑަށް ޕްރެޝަރު ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އެކުދިން ކުރާ މަސައްކަތް ބަލައިގަނެ، ކުށްތަކަކީ އުނގެނުމުގެ ބައެއްކަން އަންގައިދޭންޖެހެއެވެ.
ދޭތެރެއަކުން ކަންބޮޑުވުމަކީ އާދައިގެ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، މި ކަންބޮޑުވުންތަކުގެ ސަބަބުން ނިދުމަށާއި، ކެއުމަށާއި، ސަމާލުކަން ދިނުމަށާއި، ހާޒިރީއަށް ނުވަތަ އާންމު ގުޅުންތަކަށް ހުރަސްއެޅޭނަމަ، އެކަމާ މެދު ސީރިއަސްކޮށް ވިސްނަންޖެހެއެވެ.
އަމިއްލައަށް ކުރާ މަސައްކަތުން ހައްލެއް ނުލިބޭނަމަ ނުވަތަ ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވާނަމަ، ފަންނީ އެހީތެރިއެއްގެ ނުވަތަ ސިއްހީ މާހިރެއްގެ ލަފާ ހޯދުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. އަދި ދަރިވަރަކު އަމިއްލަ ނަފްސަށް ގެއްލުމެއް ދީފާނެ ފަދަ ނުރައްކަލެއް އޮތް ނަމަ، ލަސްނުކޮށް އިތުބާރު ހުރި ބޮޑު މީހެއްގެ އެހީތެރިކަމާއި ކަމާގުޅޭ ކުއްލި އެހީ ފޯރުކޮށްދޭ ފަރާތްތަކުގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުން ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރިއެވެ.
ވިސްނުމާ މެދު ދުޅަހެޔޮ ގުޅުމެއް ގާއިމުކުރުން
ފުންކޮށް ވިސްނުމަކީ މުހިންމު ހުނަރެކެވެ. ނަމަވެސް، ކޮންމެ ފިކުރަކީ ނިމުމެއްނެތް ތަހުލީލުތަކެއް ބޭނުންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދަރިވަރުންނަށް ބޭނުންވަނީ ބިރުވެރިކަމާއި، ކުށްވެރިކަމުގެ އިހުސާސާއި، އަމިއްލަ ނަފްސަށް ފާޑުކިޔުމުގެ ތެރޭގައި ބަންދުނުވެ، ކަންކަމާ މެދު ވިސްނާނެ ގޮތްތައް ދަސްކުރުމުގެ ފުރުސަތެވެ.
ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ތަކުރާރުކޮށް ކުރެވޭ ނޭދެވޭ ފިކުރުތަކަށް ސަމާލުކަން ދިނުމަކީ ޒުވާނުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ކުރެވޭ މުހިންމު މަސައްކަތެކެވެ. އާއިލާގެ އެހީތެރިކަމާއި، މުދައްރިސުންގެ އޯގާތެރިކަމާއި، އަމަލީ ގޮތުން ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކުގެ އެހީގައި، ދަރިވަރުންނަށް ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކާ އިތުބާރާއެކު ކުރިމަތިލުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެވޭނެއެވެ.
މީގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ ދަރިވަރުން ވިސްނުން ހުއްޓުވުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެކުދިންގެ އުނގެނުމަށާއި، ނަފްސާނީ ހަމަޖެހުމަށާއި، އަމިއްލަ ކުރިއެރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ފަދަ ދުޅަހެޔޮ ގޮތަކަށް ވިސްނުން ބައްޓަންކުރުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމެވެ.
advertisment
ހިޔާލު